Ey Rabbimiz! Namazı dosdoğru kılmaları için ben, neslimden bir kısmını, senin saygı…

İbn Abbâs’tan (ra) rivayet edildiğine göre o, şöyle demiştir: İbrahim (as), eşi Hacer ve emzirmekte olduğu oğlu İsmail’i Mekke’ye getirdi ve onları Beyt’in (Kâbe) yanında yüksek bir yerde, zemzem kuyusunun yukarısındaki büyük bir ağacın yanına bıraktı. O günlerde Mekke’de kimse olmadığı gibi, içecek su da yoktu. İşte İbrahim (as) onları burada bıraktı. Yanlarına da hurma dolu bir kap ve su dolu bir kırba koydu. Sonra Hz. İbrahim oradan ayrıldı. İsmail’in annesi Hz. İbrahim’in peşinden biraz giderek:

– Ey İbrahim, görüşecek kimse ve (yiyip içecek) bir şey bulunmayan bu (ıssız) vadide bizi bırakıp nereye gidiyorsun, dedi. Hacer, bu sözleri birkaç kez tekrarladıysa da, İbrahim ona hiçbir cevap vermedi. Nihayet Hacer ona:

– (Bizi burada bırakmayı) sana Allah mı emretti, diye sordu. İbrahim (as):

– Evet, diye cevap verdi. Bunun üzerine Hacer:

– Öyle ise Allah bize sahip çıkar, dedi. Sonra (oğlunun yanına) döndü. İbrahim (as) de ayrılıp gitti. Hacer ve İsmail’in göremeyecekleri Mekke’nin üst tarafındaki ‘Seniyye’ denilen yere vardığında Hz. İbrahim yüzünü Beyt (istikametin)e çevirdi. Sonra ellerini kaldırarak şöyle dua etti:

– Ey Rabbimiz, ben soyumdan bir kısmını saygı duyulması gereken mukaddes evinin yanına, ekin bitmez bir vadiye yerleştirdim. Ey Rabbimiz, orada namazı dosdoğru kılsınlar diye, insanlardan bir kısmının gönüllerini onlara yönelt (Kâbe’yi ziyarete gelsinler). Onları (dışardan gelecek) her türlü meyvelerle rızıklandır ki sana şükretsinler. Artık İsmail’in annesi, oğlu İsmail’i emziriyor ve kırbadaki sudan ona içiyordu. Kırbadaki su tükenince hem Hacer, hem de çocuğu susadı. Hacer, çocuğun susuzluktan toprak üstünde kıvrandığını görünce onu görmemek için yanından kalkıp gitti. Kendisine en yakın dağ olarak Safâ Tepesi’ni gördü ve onun üstüne çıktı. Sonra acaba birini görebilir miyim, diye vadiye baktı, fakat kimseyi göremedi. Bu defa Safâ Tepesi’nden indi. Vadiye varınca, ayağına dolanmasın diye elbisesinin eteğini topladı. Sonra çok zor durumdaki bir insanın son gayretiyle koşmaya başladı. Vadiyi geçip Merve’ye geldi. Orada da biraz durdu ve bir kimse görebilir miyim, diye baktı, fakat kimseyi göremedi. Hacer bu şekilde Safâ ile Merve arasından yedi defa gidip geldi. Ravi İbn Abbâs diyor ki: Peygamber: İşte insanlar Safâ ile Merve arasında bunun için sa’y ederler (hızlı yürürler), buyurdu. (İbn Abbâs rivayetine şöyle devam ediyor:) Hacer (son defa) Merve üzerine çıktığında bir ses işitti ve kendi kendine: “Sus, iyice dinle!” dedi. Sonra dikkatle dinleyince o sesi tekrar işitti. Bunun üzerine Hacer, sesin geldiği tarafa bakıp:

– (Ey ses sahibi) sesini duyurdun. Eğer yardım imkânın varsa bize yardım et, dedi ve böyle der demez (şimdiki) zemzem kuyusunun bulunduğu yerde bir melek (Cebrail as.) göründü. Topuğu ile

– veya kanadıyla

– toprağı kazıp suyu (zemzemi) ortaya çıkardı. Hacer de bir taraftan (taşıp boşa gitmesin diye) eliyle suyun etrafını çevirip havuz hâline getiriyor, bir taraftan da kırbasını doldurmaya çalışıyordu. Su ise avuç avuç alındıktan sonra, yeniden fışkırıyordu. İbn Abbâs (ra) diyor ki: Nebi: Allah İsmail’in annesine rahmet etsin. O, zemzemi kendi hâline bırakmış olsaydı yahut suyu avuçlamasaydı, zemzem akan bir pınar olurdu, buyurdu. İbn Abbâs rivayetine şöyle devam ediyor: Hacer bu sudan içti ve çocuğunu emzirdi. Cebrail (as) Hacer’e:

– Sakın yok oluruz diye korkmayın. İşte şurası Allah’ın Evi’nin yeridir. O Beyt’i bu çocukla babası yapacaktır. Muhakkak ki Allah, o Beyt’in ailesini yok etmez, dedi. Beytullah’ın yeri, (hafif bir) tepe gibi, yerden biraz yüksekçe idi. (Uzun zaman) seller sağını solunu kazıp aşındırmıştı. Hacer bu şekilde yaşayıp giderken günün birinde Cürhüm Kabilesi’nden veya onların ailesinden bir grup Kedâ yolu üzerinden gelip Mekke’nin alt tarafına indiler. Cürhümlüler, zemzemin bulunduğu yerde kuşun dolaştığını görünce, “Kuşlar, mutlaka bir suyun başında döner, dolaşır. Hâlbuki biz bu vadide suyun bulunmadığını biliyorduk!” diyerek oraya, hızlı yürüyen bir iki kişi gönderdiler. Onlar, orada zemzemi bulunca dönüp gelerek orada su olduğunu haber verdiler. Bunun üzerine Cürhümlüler suyun yanına geldiler. Vardıklarında İsmail’in annesi suyun başında idi. Cürhümlüler ona:

– Senin yanına gelip yerleşmemize izin verir misin, dediler. Hacer de:

– Evet ama bu suda hak iddia edemezsiniz, dedi. Onlar da bunu kabul ettiler. İbn Abbâs diyor ki: Nebi sözüne söyle devam ediyor: Onların gelişi, insanlarla bir arada yaşama ihtiyacı hisseden Hacer’in bu arzusuna uygun düştü. Cürhümlüler Mekke civarına yerleştiler ve diğer ailelerine de haber gönderdiler, onlar da gelip Mekke’ye yerleştiler, ev bark sahibi oldular. Hacer’in oğlu İsmail büyüyüp Cürhümlülerden Arapça öğrendi, onların beğenisini kazandı ve takdirlerini topladı. Sonra evlilik çağına erişince, Cürhümlüler onu, kendilerinden bir kızla evlendirdiler. Günün birinde İsmail’in annesi vefat etti. İsmail evlendikten sonra İbrahim (as), orada bıraktığı Hacer’i ve oğlunu görmeye geldi. İsmail o sırada evde yoktu. İsmail’in hanımına onu sordu. O da:

– Rızkımızı elde etmeye

– bir rivayette

– avlanmaya gitti, diye cevap verdi. Sonra İbrahim (as) ona, geçimlerinin ve durumlarının nasıl olduğunu sordu. O:

– Durumumuz çok kötü, darlık ve sıkıntı içindeyiz, diye şikâyet etti. İbrahim (as):

– Kocan geldiğinde ona selâmımı ilet ve kapısının eşiğini değiştirmesini söyle, dedi. İsmail geldiğinde (bir şey sezmiş gibi) eşine:

– Evimize biri mi geldi, diye sordu. O da:

– Evet, şu, şu şekilde yaşlı bir adam geldi, seni sordu. Ben de söyledim. Geçim şartlarımızı sordu. Çok sıkıntılı bir durumda olduğumuzu söyledim, dedi. Bunun üzerine İsmail:

– Sana bir şey tavsiye etti mi, diye sordu. O da:

– Evet, sana selâm söyledi ve “kapının eşiğini değiştir”, dedi. İsmail hanımına:

– O gelen benim babamdır. Bana, senden ayrılmamı emretmiş. Artık sen ailenin evine git, dedi ve onu boşadı. Sonra Cürhümlülerden başka bir hanımla evlendi. İbrahim (as), Allah’ın dilediği bir müddet onlardan uzak kaldıktan sonra tekrar geldi. İsmail’i yine evde bulamadı. Bunun üzerine, İsmail’in hanımının yanına girdi. İsmail’i sordu. O da:

– Rızkımızı temin etmeye gitti, dedi. İbrahim (as):

– Durumunuz nasıl, diyerek, geçimlerini ve hâllerini sordu.

– Durumumuz iyi, elimiz geniş, dedi ve Allah’a hamd ve sena etti. İbrahim (as):

– Ne yiyor, ne içiyorsunuz, diye tekrar sordu. O:

– Et yiyoruz, (zemzem) suyu içiyoruz, dedi. İbrahim (as):

– Allah’ım, bunların etlerini ve sularını bereketli kıl, diye dua etti. (Ravi İbn Abbâs diyor ki:) Peygamber: Hz. İbrahim zamanında Mekke’de tahıl (namına bir şey) yoktu. Eğer olsaydı Hz. İbrahim tahıl için de dua ederdi, buyurdu İbn Abbâs diyor ki: Et ve su ile beslenmek, Mekke’den başka yerlerdeki hiçbir kimsenin sağlığına (Mekke’deki kadar) uygun düşmez. Bir diğer rivayet ise şu şekildedir: (İbrahim (as) Mekke’ye geldi ve:)

– İsmail nerededir, diye sordu. İsmail’in hanımı:

– Ava gitti; buyursanız da bir şeyler yiyip içseniz, dedi. İbrahim:

– Yediğiniz içtiğiniz nedir, dedi. İsmail’in hanımı:

– Yediğimiz (av) eti, içtiğimiz de (zemzem) suyudur dedi. İbrahim (as) da:

– Allah’ım, onların yiyeceklerini, içeceklerini bereketli kıl, diye dua etti, buyrulmuştur. Ebu’l-Kâsım “(İşte bu,) Hz. İbrahim’in duasının bereketidir. ” buyurdu. İbn Abbâs rivayetine şöyle devam ediyor:

– Kocan geldiği zaman ona benden selâm söyle, kapısının eşiğini sağlam tutsun, dedi. İsmail geldiğinde hanımına:

– Evimize kimse geldi mi, diye sordu. O da:

– Evet, güzel yüzlü bir ihtiyar geldi, dedi ve İbrahim’i (as) övdü. Seni sordu. Ben de haber verdim. Geçiminiz nasıl dedi. Ben de durumumuzun iyi olduğunu söyledim. Sonra İsmail:

– Sana bir şey tavsiye etti mi, diye sordu. O da:

– Evet, sana selâm söyledi ve kapının eşiğini sağlam tutmanı emretti, dedi. Bunun üzerine İsmail, karısına:

– O, benim babamdır. Sözünü ettiği eşik de sensin. Babam bana seni hoş tutmamı emretmiş, dedi. Sonra İbrahim (as) Allah’ın dilediği bir süre (daha İsmail ve ailesinden uzakta yaşadıktan) sonra tekrar Mekke’ye geldi. O sırada İsmail zemzem kuyusunun civarında büyük bir ağacın altında okunu düzeltmekte idi. İsmail babasını görünce hemen kalkıp karşıladı. Birbirlerinin hasretini çeken baba ve oğul nasıl davranırlarsa onlar da öyle yaptılar (birbirlerine sarıldılar). Sonra İbrahim (as), oğluna:

– Ey İsmail, Allah Teâlâ bana (şerefli) bir iş emretti, dedi. İsmail de, Rabbinin emrettiğini yerine getir, dedi. İbrahim (as):

– Peki bu işte bana yardım edecek misin, dedi. İsmail:

– Sana tabi ki yardım ederim, dedi. Bunun üzerine Hz. İbrahim, orada bulunan (hafifçe) yüksek bir tepeye işaret ederek:

– Allah bana şuraya bir ev yapmamı emretti, dedi. İşte tam orada Kâbe’nin temelini yükseltti. İsmail taş getirir, İbrahim de (as) binayı yapardı. Nihayet binanın duvarları yükselince İsmail, (şimdi Makam-ı İbrahim diye bilinen) taşı getirdi. Hz. İbrahim de onu ayağının altına (iskele olarak) koydu ve üzerinde inşaata devam etti. İsmail taş uzatır, İbrahim (as) de yapar ve ikisi de Allah Teâlâ’ya şöyle dua ederlerdi:

– Ey Rabbimiz, bizden (bu hizmeti) kabul buyur. Şüphe yok ki işiten ve bilensin. Diğer bir rivayet de şöyledir: İbrahim (as), oğlu İsmail ve İsmail’in annesi Hacer ile birlikte yola çıktı, yanlarında içinde su bulunan bir kırba vardı. İsmail’in anası kırbadan su içiyor, sütü çoğalıyordu. Nihayet İbrahim (as) Mekke’ye gelince, Hacer ile İsmail’i büyük bir ağacın altına koydu. Sonra İbrahim, ailesinin yanına dönmek üzere oradan ayrıldı. Bunun üzerine Hacer, bir süre İbrahim’in (as) peşinden gitti. Nihayet (Kedâ) denilen yere varınca Hacer, İbrahim’in (as) arkasından:

– Yâ İbrahim, bizleri kime bırakıyorsun, diye seslendi. İbrahim de (as):

– Allah’a, dedi. Hacer:

– (Öyleyse ben) Allah’ın himayesine razı oldum, dedi ve oğlunun yanına döndü. Kırbadan su içiyor ve sütü çoğalıyordu. Nihayet su tükenince kendi kendine “Şöyle gidip de etrafa bir baksam, belki bir kimse bulurum. ” dedi. Biraz gidip Safâ’ya çıktı. Bir kimse görebilir miyim diye tekrar tekrar baktı, kimseyi göremedi. Vadiye ulaşınca (çocuğunu görmediği için) koşup Merve denilen yere geldi. Burada birkaç defa sa’y etti (hızlıca yürüdü). Sonra kendi kendine, gidip çocuk ne yapıyor, bir baksam, dedi ve dönüp gitti. Baktı ki çocuk bıraktığı gibi susuzluktan bitkin bir hâlde duruyor. İçi rahat etmedi, gidip etrafa bir daha baksam, belki bir kimse görürüm, diyerek yürüdü; bir kere daha Safâ’ya çıktı. Baktı, baktı, fakat hiçbir kimse göremedi. Nihayet Safâ ile Merve arasında yedi defa yürüdü. Sonra kendi kendine, acaba çocuk ne yapıyor, bir baksam, derken bir ses işitti. (Sese hitaben):

– Yapabileceğin bir iyilik varsa imdadımıza yetiş, dedi. Bir de ne görsün! Zemzem mahallinde Cebrail (as) ökçesiyle yeri eşiyordu. Birden oradan su fışkırdı. İsmail’in annesi Hacer, hayret içinde kaldı ve avuçlarıyla kırbasına su doldurmaya başladı.