Bölümler
368Müslümanın Hayat ÖlçüleriHadisler: 1-687
- 02İhlâs ve İyi NiyetNo. 1-13
- 03TövbeNo. 14-25
- 04SabırNo. 26-54
- 05Doğru Söylemek (Sıdk)No. 55-60
- 06Her An Allah ile Beraber Olma Bilinci (Murâkabe)No. 61-69
- 07Sorumluluk Bilinci (Takva)No. 70-74
- 08Allah’a Kesin İman (Yakîn) ve O’na Dayanmak (Tevekkül)No. 75-85
- 09Dürüst Olmak (İstikâmet)No. 86-87
- 10Yaratılıştaki İhtişamı Düşünmek
- 11Hayırlı İşlere KoşmakNo. 88-95
- 12Allah İçin ÇalışmakNo. 96-112
- 13Ömrün Sonlarına Doğru Hayır Hasenâtı ArtırmakNo. 113-117
- 14Hayır Yollarının ÇokluğuNo. 118-143
- 15İbadette Ölçülü DavranmakNo. 144-154
- 16Amellerde DevamlılıkNo. 155-157
- 17Sünnete ve Âdâba UymakNo. 158-169
- 18Allah’ın Hükmüne Boyun EğmekNo. 170
- 19Dinde Yenilik (Bid’at)No. 171-172
- 20İyi veya Kötü Çığır AçmakNo. 173-174
- 21Hayra Aracılık, Hidayete ÇağrıNo. 175-178
- 22İyilikte ve Takvada YardımlaşmakNo. 179-182
- 23Samimiyet (Nasîhat)No. 183-185
- 24İyiliği Teşvik, Kötülükle Mücadele Etmek (Emr-i Bi’l-Ma’rûf Nehy-i Ani’l-Münker)No. 186-199
- 25İyiliği Emredip Kötülükten Nehyettiği Hâlde Aksini YapmakNo. 200
- 26Emanete Riayet EtmekNo. 201-204
- 27Haksızlık (Zulüm)No. 205-223
- 28Müslümanlar Arası HukukNo. 224-241
- 29Kusurların ÖrtülmesiNo. 242-245
- 30İhtiyaçların GiderilmesiNo. 246
- 31Aracılık EtmekNo. 247-249
- 32İnsanların Arasını DüzeltmekNo. 250-253
- 33YoksullarNo. 254-261
- 34Muhtaçları Himaye EtmekNo. 262-274
- 35Hanımlara İyi DavranmakNo. 275-282
- 36Kocanın, Eşi Üzerindeki HaklarıNo. 283-290
- 37Ailenin Geçimini SağlamakNo. 291-298
- 38Malın En İyisinden İnfak EtmekNo. 299
- 39Aile Fertlerine Allah’a İtaat Şuuru VermekNo. 300-304
- 40Komşu HakkıNo. 305-313
- 41Anne Babaya İyilik Etmek, Akrabayı GözetmekNo. 314-337
- 42Anne Babaya İsyan Etmek ve Akraba ile İlişkiyi KesmekNo. 338-342
- 43Anne Babanın Dostlarına, Yakınlara ve Eşe İyilik EtmekNo. 343-346
- 44Ehl-İ Beyt’e Saygı GöstermekNo. 347-348
- 45Âlimlere, Büyüklere ve Fazilet Ehline Saygı GöstermekNo. 349-360
- 46Hayırlı İnsanları Ziyaret EtmekNo. 361-375
- 47Allah İçin SevmekNo. 376-386
- 48Allah’ın Kulunu SevmesiNo. 387-389
- 49Başkalarına Eziyet VermemekNo. 390
- 50İnsanları Yaptıklarına Göre Değerlendirmek, İç Hâllerini Allah’a BırakmakNo. 391-396
- 51Allah’tan Korkmak (Havf)No. 397-412
- 52Allah’tan Yana Ümitvar Olmak (Recâ)No. 413-440
- 53Ümitvar Olmanın SevabıNo. 441-443
- 54Korku ile Ümit Arasında YaşamakNo. 444-446
- 55Allah Korkusuyla AğlamakNo. 447-457
- 56Dünyaya Meyletmemek (Zühd)No. 458-491
- 57Sade YaşamakNo. 492-522
- 58Kanaat ve TokgözlülükNo. 523-538
- 59İstenmeden Verilen Sadakanın AlınmasıNo. 539
- 60El Emeğiyle GeçinmekNo. 540-544
- 61CömertlikNo. 545-563
- 62CimrilikNo. 564
- 63Başkasını Kendine Tercih Etmek (Îsâr)No. 565-569
- 64İyilikte YarışmakNo. 570-571
- 65Helâl Kazanıp Helâl Yolda HarcamakNo. 572-574
- 66Ölümü HatırlamakNo. 575-581
- 67Kabir ZiyaretiNo. 582-585
- 68Ölümü Temenni EtmemekNo. 586-588
- 69Günahlardan Korunmak ve Şüpheli Şeylerden Sakınmak (Vera’)No. 589-597
- 70İnsanlardan Uzaklaşarak Tek Başına Yaşamak (Uzlet)No. 598-602
- 71İyiliklerden Yana Olmak ve Fenalıklardan Kaçınmak
- 72Tevazu ve ŞefkatNo. 603-612
- 73Kibir ve GururNo. 613-621
- 74Güzel AhlâkNo. 622-632
- 75Yumuşak Huylu Olmak (Hilm) ve Ölçülü Hareket Etmek (Teennî)No. 633-643
- 76Affedici OlmakNo. 644-648
- 77Eziyetlere KatlanmakNo. 649
- 78Dinî Konular da Hassas OlmakNo. 650-653
- 79Yöneten Yönetilen İlişkilerinde ÖlçüNo. 654-659
- 80Adaletli YöneticiNo. 660-663
- 81Yöneticilere İtaatte ÖlçüNo. 664-674
- 82İdareciliğin İstenmemesiNo. 675-678
- 83Yönetimde İstişare ve İşbirliğiNo. 679-680
- 84İdareciliğin Hırslılara VerilmemesiNo. 681
- 85HayâNo. 682-685
- 86Sır SaklamakNo. 686-689
EdepHadisler: 688-728
- 88Ahde Vefa ve Sözünde DurmakNo. 690-692
- 89Hayırlı İşleri SürdürmekNo. 693
- 90Güler Yüzlü ve Tatlı Sözlü OlmakNo. 694-696
- 91Anlaşılır Şekilde KonuşmakNo. 697-698
- 92Dinleme ÂdâbıNo. 699
- 93Öğüt Vermede ÖlçüNo. 700-703
- 94Ağırbaşlılık (Vakar)No. 704
- 95İbadet Yerlerinde Saygılı DavranmakNo. 705-706
- 96Misafir AğırlamakNo. 707-708
- 97İyi İşleri MüjdelemekNo. 709-712
- 98Yolcunun VedalaşmasıNo. 713-718
- 99İstihar e ve İstişareNo. 719
- 100İbadet Yerlerine Gidiş Geliş ÂdâbıNo. 720-721
- 101İyi İşlere Sağdan BaşlamakNo. 722-728
Yemek Yeme ÂdâbıHadisler: 729-779
- 103Yemeğe Besmele ile Başlamak, Hamd Ederek BitirmekNo. 729-736
- 104Yemeğe Kusur BulmamakNo. 737-738
- 105Nafile Oruç Tutan Kimsenin Yemek Davetine KatılmasıNo. 739
- 106Yemeğe Davet Edilen Kimsenin Yanında Başkalarını da GötürmesiNo. 740
- 107Sofra ÂdâbıNo. 741-742
- 108Birlikte Meyve Yerken Ölçülü DavranmakNo. 743-744
- 109Yemeği Yemek Kabının Kenarından YemekNo. 745-746
- 110Yaslanarak YememekNo. 747-748
- 111Sofra Âdâbı (Devamı)No. 749-755
- 112Yemek YemeNo. 756-757
- 113İçeceklerle İlgili ÂdâbNo. 758-762
- 114Büyük Su Kabının Ağzından Su İçmemekNo. 763-765
- 115Su Kabına ÜflememekNo. 766-767
- 116Su İçme ÂdâbıNo. 768-774
- 117Su İçilecek KaplarNo. 775-779
Giyim KuşamHadisler: 780-814
- 119Giyim TarzıNo. 780-789
- 120Gömlek GiymekNo. 790
- 121Giyeceklerin Uzunluğu ve KısalığıNo. 791-802
- 122Giyimde Abartıya KaçmamakNo. 803
- 123Kişinin Durumuna Uygun GiyinmesiNo. 804
- 124İpekli GiyinmekNo. 805-811
- 125Yırtıcı Hayvanların Derisini KullanmamakNo. 812-813
- 126Yeni Elbise ve Ayakkabı Giyildiğinde Dua EtmekNo. 814
SelâmHadisler: 846-895
- 133Selâmlaşmak ve Selâmı YaymakNo. 846-851
- 134Selâm Verme UsûlüNo. 852-862
- 135Evine Giren Kimsenin Selâm VermesiNo. 863
- 136Çocuklara Selâm VermekNo. 864
- 137Hanımlarla SelâmlaşmakNo. 865-867
- 138Farklı İnanç Kesimleriyle SelâmlaşmaNo. 868-870
- 139Topluluktan Ayrılan Kimsenin Selâm VermesiNo. 871
- 140İzin İsteme ÂdâbıNo. 872-879
- 141Aksırma ve Esneme ÂdâbıNo. 880-886
- 142Tokalaşma ve Kucaklaşma ÂdâbıNo. 887-895
Hasta ZiyaretiHadisler: 896-957
- 144Hasta Ziyareti ve Cenazeyi KaldırmaNo. 896-902
- 145Hastalara Dua EtmekNo. 903-911
- 146Hasta Yakınlarına Hastanın Durumunu SormakNo. 912
- 147Hayatından Ümidini Kesen Kimsenin DuasıNo. 913-915
- 148Hastanın Hâlinden Şikâyet EtmesiNo. 916-918
- 149Ölmek Üzere Olan Kimseye Kelime-i Tevhidi Hatırlatmak (Telkîn)No. 919-920
- 150Ölünün Gözünü Kapadıktan Sonra Söylenecek SözNo. 921
- 151Ölmek Üzere Olan Hastanın Yanında Söylenebilecek SözlerNo. 922-926
- 152Ölen Kimse İçin AğlamakNo. 927-929
- 153Cenazenin Olumsuz Yönlerini AnlatmamakNo. 930
- 154Cenaze Namazına KatılmakNo. 931-933
- 155Cenaze Namazına Katılanların Çok OlmasıNo. 934-936
- 156Cenaze Namazında Okunacak DualarNo. 937-942
- 157Cenazeyi Bir An Evvel KaldırmakNo. 943-944
- 158Ölenin Borcunu Geciktirmeden ÖdemekNo. 945-946
- 159Kabir Başında Öğüt VermekNo. 947
- 160Kabir Başında Dua Edip Kur’an OkumakNo. 948-949
- 161Ölen İçin Sadaka Vermek ve Dua EtmekNo. 950-951
- 162Ölmüş Kimseleri Hayırla AnmakNo. 952-953
- 163Küçük Çocuğu Ölenlere Verilecek SevapNo. 954-956
- 164Helâk Edilen Kavimlerin Kalıntılarından İbret AlmakNo. 957
FaziletlerHadisler: 993-1270
- 175Kur’an-ı Kerim Okumanın FaziletiNo. 993-1003
- 176Kur’an-ı Kerim’i Sık Okumak ve UnutmamakNo. 1004-1005
- 177Kur’an-ı Kerim’i Güzel Sesle OkumakNo. 1006-1010
- 178Belirli Sûre ve Âyetleri OkumakNo. 1011-1024
- 179Birlikte Kur’an OkumakNo. 1025
- 180Abdestin FaziletiNo. 1026-1034
- 181Ezanın FaziletiNo. 1035-1043
- 182Namazların FaziletleriNo. 1044-1048
- 183Sabah ve İkindi Namazlarının FaziletiNo. 1049-1054
- 184Cemaatle Namaz İçin Camilere Gitmenin FaziletiNo. 1055-1062
- 185Camide Namazı Beklemenin FaziletiNo. 1063-1065
- 186Cemaatle Namaz Kılmanın FaziletiNo. 1066-1072
- 187Sabah ve Yatsı Namazlarında Camiye GitmekNo. 1073-1075
- 188Farz Namazlara Devam EtmekNo. 1076-1083
- 189Namazı İlk Safta Kılmanın Fazileti, Safları Tamamlayıp Düzgün TutmakNo. 1084-1098
- 190Sünnet Namazların FaziletiNo. 1099-1101
- 191Sabah Namazının SünnetiNo. 1102-1114
- 192Öğle Namazının SünnetiNo. 1115-1120
- 193İkindi Namazının SünnetiNo. 1121-1123
- 194Akşam Namazının SünnetiNo. 1124-1127
- 195Yatsı Namazının Sünnetleri
- 196Cuma Namazının SünnetiNo. 1128-1129
- 197Sünnet Namazları Evde KılmakNo. 1130-1133
- 198Vitir NamazıNo. 1134-1140
- 199Kuşluk NamazıNo. 1141-1145
- 200Tahiyyetü’l-Mescid NamazıNo. 1146-1147
- 201Abdest Aldıktan Sonra İki Rekât Namaz KılmakNo. 1148
- 202Cuma Gününün Fazileti ve Cumaya HazırlıkNo. 1149-1160
- 203Şükür SecdesiNo. 1161
- 204Gece İbadet Etmenin FaziletiNo. 1162-1189
- 205Teravih NamazıNo. 1190-1191
- 206Kadir Gecesini İhya Etmenin FaziletiNo. 1192-1198
- 207Ağız ve Diş TemizliğiNo. 1199-1208
- 208Zekâtın Farziyeti ve FaziletiNo. 1209-1217
- 209Ramazan Orucunun Farziyeti ve FaziletiNo. 1218-1224
- 210Ramazan Ayında İyilik EtmekNo. 1225-1226
- 211Şa’ban Ayında Tutulan OruçNo. 1227-1230
- 212Yeni Ay Görüldüğünde Yapılacak DuaNo. 1231
- 213Sahurun FaziletiNo. 1232-1235
- 214İftarı Geciktirmemek ve İftardan Sonra Yapılacak DuaNo. 1236-1242
- 215Oruçlunun Dikkat Etmesi Gereken HususlarNo. 1243-1244
- 216OruçNo. 1245-1248
- 217Bazı Mübarek Aylarda Tutulacak Orucun FaziletiNo. 1249-1251
- 218Zilhiccenin İlk Onunda Tutulan Orucun ve Diğer İyiliklerin FaziletiNo. 1252-1253
- 219Arefe Gününde ve Muharrem’in 9 ve 10. Günlerinde Tutulan Orucun FaziletiNo. 1254-1256
- 220Şevval Ayında Altı Gün Oruç Tutmanın FaziletiNo. 1257
- 221Pazartesi ve Perşembe Günlerinde Oruç Tutmanın FaziletiNo. 1258-1260
- 222Her Aydan Üç Gün Oruç Tutmanın FaziletiNo. 1261-1267
- 223İftar Vermenin FaziletiNo. 1268-1270
CihadHadisler: 1288-1378
- 227Cihadın FaziletiNo. 1288-1355
- 228Şehitliğin FaziletiNo. 1356-1360
- 229Köle Azat Etmenin FaziletiNo. 1361-1362
- 230Kölelere İyi Davranmanın FaziletiNo. 1363-1364
- 231Kölelerin Sorumluluklarını Yerine GetirmesiNo. 1365-1368
- 232Fitne ve Karışıklık Zamanlarında İbadet Etmenin FaziletiNo. 1369
- 233Alışverişte ve Ödemelerde Kolaylık Göstermenin FaziletiNo. 1370-1378
YasaklarHadisler: 1514-1811
- 250GıybetNo. 1514-1530
- 251Gıybet Edenleri DinlememekNo. 1531-1533
- 252Sakıncası Olmayan GıybetNo. 1534-1538
- 253Laf Taşımamak (Nemîme)No. 1539-1541
- 254İnsanları GammazlamamakNo. 1542
- 255İkiyüzlülükNo. 1543-1544
- 256YalanNo. 1545-1549
- 257Yalan Söylenebilecek YerlerNo. 1550
- 258Bilinçli ve Doğru KonuşmaNo. 1551-1553
- 259Yalancı ŞahitlikNo. 1554
- 260İnsanlara ve Hayvanlara Lanet EtmemekNo. 1555-1562
- 261Günahkârlığı Telin Etmek
- 262Müslümana Hakaret Etmenin GünahıNo. 1563-1567
- 263Ölülere SövmemekNo. 1568
- 264İnsanlara Eziyet EtmemekNo. 1569-1570
- 265Kin Gütmemek, İlişkiyi Kesmemek ve İnsanlara Sırt ÇevirmemekNo. 1571-1572
- 266KıskançlıkNo. 1573
- 267Başkalarının Ayıplarını AraştırmamakNo. 1574-1576
- 268Sû-i Zanda BulunmamakNo. 1577
- 269Müslümanı KüçümsememekNo. 1578-1580
- 270Müslümanın Başına Gelen Felakete SevinmemekNo. 1581
- 271İnsanların Soylarına Dil UzatmamakNo. 1582
- 272Hile ve AldatmaNo. 1583-1587
- 273Ahde VefasızlıkNo. 1588-1591
- 274İyilikleri Başa KakmamakNo. 1592
- 275Böbürlenmemek ve Haddini AşmamakNo. 1593-1594
- 276Üç Günden Fazla Küs DurmamakNo. 1595-1601
- 277Başkalarının Yanında Birisiyle Gizli KonuşmamakNo. 1602-1603
- 278İşkence EtmemekNo. 1604-1612
- 279Canlıları YakmamakNo. 1613-1614
- 280Borcunu Ödemeyi GeciktirmemekNo. 1615
- 281Hibeden VazgeçmekNo. 1616-1617
- 282Yetim Malı YememekNo. 1618
- 283Faiz (Riba) YememekNo. 1619
- 284Gösteriş (Riya) YapmamakNo. 1620-1624
- 285Riyayı Andıran ŞeylerNo. 1625
- 286Harama BakmamakNo. 1626-1631
- 287Nâmahrem Bir Kadınla Başbaşa KalmamakNo. 1632-1634
- 288Karşı Cinse Benzemeye ÇalışmamakNo. 1635-1637
- 289Başka Milletlere ÖzenmemekNo. 1638-1640
- 290Saçları Siyaha BoyamamakNo. 1641
- 291Saç Kestirme ÂdâbıNo. 1642-1645
- 292Peruk Takmamak, Dövme Yaptırmamak ve Estetik Amaçla Dişleri SeyrekleştirmemekNo. 1646-1649
- 293Saç ve Sakaldaki Beyaz Kılları KoparmamakNo. 1650-1651
- 294Sağ Elle TaharetlenmemekNo. 1652
- 295Ayakkabı Giyme ÂdâbıNo. 1653-1655
- 296Yangına Karşı Tedbir AlmakNo. 1656-1658
- 297İşleri Zora KoşmamakNo. 1659-1660
- 298Cenazenin Ardından Yas TutmakNo. 1661-1671
- 299Kâhin, Falcı, Medyum ve Benzerlerine İnanmamakNo. 1672-1677
- 300UğursuzlukNo. 1678-1681
- 301Canlı Resmi YapmamakNo. 1682-1691
- 302Köpek EdinmemekNo. 1692-1693
- 303Hayvanlara Çan TakmamakNo. 1694-1695
- 304Pislik Yemeye Alışmış Hayvana BinmemekNo. 1696
- 305Mescitleri KirletmemekNo. 1697-1699
- 306Mescit ÂdâbıNo. 1700-1704
- 307Kötü Kokularla Camiye GitmemekNo. 1705-1708
- 308Hutbe Dinlerken Oturma ÂdâbıNo. 1709
- 309Hacılara Benzemek İçin Zilhiccenin Başından İtibaren Kurban Kesinceye Kadar Saçın ve Tırnakların KesilmemesiNo. 1710
- 310Yasaklanan YeminlerNo. 1711-1715
- 311Biler ek Yalan Yere Yemin EtmemekNo. 1716-1718
- 312Yemin KefaretiNo. 1719-1722
- 313Boş Yere Yapılan Yeminler İçin Kefaretin OlmamasıNo. 1723
- 314Alışverişte Yemin EtmemekNo. 1724-1725
- 315Allah İçin İstemekNo. 1726-1727
- 316Yöneticilere Hitap TarzıNo. 1728
- 317Fasık ve Zalimlere Hitap TarzıNo. 1729
- 318Hastalıklara SövmemekNo. 1730
- 319Rüzgâra SövmemekNo. 1731-1733
- 320Horoza SövmemekNo. 1734
- 321Yağmurun Yağmasını Başka Sebeplere BağlamamakNo. 1735
- 322Müslümana Kâfir DememekNo. 1736-1737
- 323Kötü ve Çirkin Söz SöylememekNo. 1738-1739
- 324Konuşma ÂdâbıNo. 1740-1742
- 325Kendi Nefsini AşağılamamakNo. 1743
- 326Kötü Şeylere İyi İsimler VermemekNo. 1744-1745
- 327Kadınların Güzelliklerini Başkalarına AnlatmamakNo. 1746-1748
- 328“Allah ve Falan Kimse Dilerse” DememekNo. 1749
- 329Yatsıdan Sonra Sohbet EtmemekNo. 1750-1752
- 330Kadının Kocasına Karşı YükümlülükleriNo. 1753
- 331Hanımın, Kocasından İzinsiz Nafile Oruç TutmamasıNo. 1754
- 332İmamdan Evvel Rükû veya Secdeye GitmemekNo. 1755
- 333Namazda Eli Böğre KoymamakNo. 1756
- 334Yemek Hazırken veya Tuvalet İhtiyacı Varken Namaza DurmamakNo. 1757
- 335Namazda Göğe BakmamakNo. 1758
- 336Namazda Sağa Sola BakınmamakNo. 1759-1760
- 337Kabre Doğru Namaz KılmamakNo. 1761
- 338Namaz Kılan Kimsenin Önünden GeçmemekNo. 1762
- 339Namaz İçin Kâmet Getirildikten Sonra Nafile Namaza BaşlamamakNo. 1763
- 340Sadece Cuma Gününü Oruçla ve Gecesini İbadetle GeçirmemekNo. 1764-1767
- 341Visâl Orucu TutmamakNo. 1768-1769
- 342Kabir Üstüne OturmamakNo. 1770
- 343Kabirler Üzerine Yapı YapmamakNo. 1771
- 344Efendisinden Kaçan Kölenin DurumuNo. 1772-1773
- 345Cezalarda Ayrımcılık YapmamakNo. 1774
- 346Topluma Rahatsızlık Veren Şeylerden SakınmakNo. 1775-1776
- 347Çocuklara Bağış Yaparken Eşit DavranmakNo. 1777
- 348Kadının Yas TutmasıNo. 1778
- 349Alışverişle İlgili Bazı YasaklarNo. 1779-1784
- 350Meşru Olmayan Yerlere Harcama YapmamakNo. 1785-1786
- 351Müslümana Silah ÇekmemekNo. 1787-1788
- 352Ezan Okunduktan Sonra Camiden ÇıkmamakNo. 1789
- 353İkram Edilen Güzel Kokuyu Geri ÇevirmemekNo. 1790-1791
- 354İnsanları Yüzlerine Karşı ÖvmemekNo. 1792-1794
- 355KarantinaNo. 1795-1796
- 356BüyüNo. 1797
- 357Zarar Görebileceği Yerlere Kur’an’ı GötürmemekNo. 1798
- 358Altın ve Gümüş Kapları KullanmamakNo. 1799-1801
- 359Erkeklerin GiyimiNo. 1802-1803
- 360Gün Boyunca SusmamakNo. 1804-1805
- 361Başkasını Kendi Babası Kabul EtmemekNo. 1806-1809
- 362Allah ve Peygamber’in Yasaklarını İşlememekNo. 1810
- 363Yasakları Çiğneyenin TövbesiNo. 1811
Tüm hadisler
4 / 95- 50Erkek olsun, kadın olsun mü’min, Allah’a günahsız olarak kavuşuncaya kadar kendisinden, çoluk çocuğundan…Ebû Hureyre radıyallahu anh ’den rivâyet edildiğine göre Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Erkek olsun, kadın olsun mü’min, Allah’a günahsız olarak kavuşuncaya kadar kendisinden, çoluk çocuğundan, malından belâ eksik olmaz.” Tirmizi, Zühd 57
- 51Affı seç, iyiliği emret, cahilleri cezalandırmaktan vazgeç!Abdullah İbni Abbâs radıyallahu anhümâ şöyle dedi: Uyeyne İbni Hısn (Medine’ye) geldi ve yeğeni Hurr İbni Kays’a misafir oldu. Hurr, Hz. Ömer’in danışma meclisi üyelerindendi. Zaten genç olsun yaşlı olsun âlimler (kurrâ), Hz. Ömer’in danışma meclisinde bulunurlardı. Bu sebeple Uyeyne, yeğeni Hurr İbni Kays’a: - Yeğenim, senin devlet başkanı yanında önemli bir yerin vardır. Beni kendisiyle görüştür, dedi. Hurr, Ömer’den izin aldı. Uyeyne Ömer’in yanına girince: - Ey Hattâb oğlu, Allah’a yemin ederim ki, bize fazla bir şey vermiyorsun. Aramızda adâletle de hükmetmiyorsun, dedi. Ömer hiddetlendi, Uyeyne’ye ceza vermek istedi. Bunun üzerine Hurr: - Ey Müminlerin emiri, Allah, Peygamberine “ Affı seç, iyiliği emret, cahilleri cezalandırmaktan vazgeç! ” buyurdu. Benim bu amcam da câhillerdendir, dedi. Allah’a yemin ederim ki, Hurr bu âyeti okuyunca Ömer, Uyeyne’yi cezalandırmaktan vazgeçti. Zaten Ömer, Allah’ın kitabına son derece bağlı idi. Buhârî, Tefsîru sûre (7), 5, İ’tisâm 2
- 52Hiç şüphesiz, benden sonra, adam kayırmalar ve yadırgayacağınız bazı işler olacaktırAbdullah İbni Mes’ûd radıyallahu anh ’den rivâyet edildiğine göre Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem: - “Hiç şüphesiz, benden sonra, adam kayırmalar ve yadırgayacağınız bazı işler olacaktır” buyurdu. Ashâb-ı kirâm: - Ey Allahın Resûlü! O zaman nasıl davranmamızı tavsiye edersiniz? dediler. Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem de: - “Siz üzerinize düşen görevleri yapar, kendi hakkınızı ise, Allah’tan beklersiniz” buyurdu. Buhâri, Menâkıbu’l-enbiyâ 8; Fiten 2 ; Müslim, İmâre 45, 48
- 53Siz, benden sonra adam kayırma olayları göreceksiniz. Havuz başında bana kavuşuncaya kadar sabrediniz!Ebû Yahyâ Üseyd İbni Hudayr radıyallahu anh ’den rivâyet edildiğine göre Medinelilerden bir adam: - Ey Allahın Resûlü, falan kişi gibi beni de vâli tayin etmez misiniz? dedi. Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem: - “Siz, benden sonra adam kayırma olayları göreceksiniz. Havuz başında bana kavuşuncaya kadar sabrediniz!” buyurdu. Buhârî, Fiten 2, Menâkıbü’l-ensâr 8; Müslim, İmâre 48, Fedâil 27,28
- 54Ey müslümanlar! Düşmanla karşılaşmayı arzu etmeyiniz; Allahtan âfiyet dileyiniz. Fakat düşmanla karşılaşınca…Ebû İbrahim Abdullah İbni Ebû Evfâ radıyallahu anhümâ ’dan rivayet edildiğine göre, düşmanla karşılaştığı gazalardan birinde Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem güneş tepe noktasından batıya doğru meyledinceye kadar bekledi, sonra kalktı ve: - “Ey müslümanlar! Düşmanla karşılaşmayı arzu etmeyiniz; Allahtan âfiyet dileyiniz. Fakat düşmanla karşılaşınca da sabrediniz ve biliniz ki, cennet kılıçların gölgesi altındadır” buyurdu. Sonra Nebi sallallahu aleyhi ve sellem şöyle dua etti: “Ey kitab’ı (Kur’an’ı) indiren, bulutları gökyüzünde gezdiren ve düşman saflarını darmadağın eden Allahım, şu düşmanı perişan et ve bizi onlara karşı muzaffer kıl!” Buhârî,Cihâd 112; Müslim, Cihâd 20
- 55Şüphesiz ki sözde ve işde doğruluk hayra ve üstün iyiliğe yöneltir. İyilik de cennete iletir. Kişi doğru…Abdullah İbni Mes’ud radıyallahu anh ’den rivâyet edildiğine göre Nebî sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Şüphesiz ki sözde ve işde doğruluk hayra ve üstün iyiliğe yöneltir. İyilik de cennete iletir. Kişi doğru söyleye söyleye Allah katında sıddîk (doğrucu) diye kaydedilir. Yalancılık, yoldan çıkmaya (fücûr) sürükler. Fücûr da cehenneme götürür. Kişi yalancılığı meslek edinince Allah katında çok yalancı (kezzâb) diye yazılır . ” Buhâri, Edeb 69; Müslim, Birr 103-105. Ayrıca bk. Ebû Dâvûd, Edeb 80; Tirmizi, Birr 46; İbni Mâce, Mukaddime 7; Duâ 5
- 56Şüpheliyi bırak, şüphe vermeyene bak. Zira gönül, (sözde ve işde) doğrudan huzur, yalandan kuşku duyarEbû Muhammed Hasan İbni Ali İbni Ebû Tâlib radıyallahu anhümâ şöyle dedi: Ben Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem ’den: “ Şüpheliyi bırak, şüphe vermeyene bak. Zira gönül, (sözde ve işde) doğrudan huzur, yalandan kuşku duyar ” buyurduğunu belledim. Tirmizî, Kıyâmet 60
- 57Herakliyus: - O (peygamber olduğunu söyleyen) adam size neleri emrediyor? diye sordu. Ben de: - Sadece…Ebû Süfyân Sahr İbni Harb radıyallahu anh , Bizans Kralı Herakliyus ile aralarında geçen uzun konuşmayı naklederken şöyle dedi: Herakliyus: - O (peygamber olduğunu söyleyen) adam size neleri emrediyor? diye sordu. Ben de: - Sadece Allah’a kulluk ediniz, O’na hiç bir şeyi ortak koşmayınız. Atalarınızın iman ettiklerini söyledikleri şeyleri terkediniz, diyor ve bize namaz kılmayı, sözde ve işde doğruluğu, iffetli yaşamayı ve akraba ile ilgilenmeyi emrediyor, dedim. Buhârî, Bed’u’l-vahy 6, Salât 1, Sadakât 28; Müslim, Cihâd 74
- 58Bütün kalbiyle şehid olmayı isteyen kişiyi Allah, yatağında ölse bile, şehidler mertebesine ulaştırırEbû Sâbit, Ebû Saîd ve Ebû Velîd künyeleriyle tanınan ve Bedir mücâhidlerinden olan Sehl İbni Huneyf radıyallahu anh ’den rivayet edildiğine göre Nebî sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “ Bütün kalbiyle şehid olmayı isteyen kişiyi Allah, yatağında ölse bile, şehidler mertebesine ulaştırır. ” Müslim, İmâre 157. Ayrıca bk. İbni Mâce, Cihâd 15
- 59Allah’ın salât ve selâmı üzerlerine olsun , önceki peygamberlerden biri düşmanla savaşmaya (cihada) çıktı…Ebû Hureyre radıyallahu anh ’den rivayet edildiğine göre Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Allah’ın salât ve selâmı üzerlerine olsun , önceki peygamberlerden biri düşmanla savaşmaya (cihada) çıktı. (Hareketinden önce) ümmetine şöyle seslendi: - Bir hanımla evlenmiş olup onunla henüz gerdeğe girmemiş olan, yaptığı evin henüz çatısını çatmamış olan, gebe koyun veya deve alıp yavrulamasını bekleyen kimse peşime düşmesin! Bu sözleri söyledikten sonra yola çıktı. İkindi sularında (düşman) yurduna vardı. Güneşe hitâben: - Sen de ben de emir kuluyuz dedi; sonra: Allah’ım onun batmasını geciktir, diye dua etti. Bunun üzerine orayı fethedinceye kadar güneşin batması geciktirildi. (Nihayet) ganimetler bir araya getirildi. Onları yakmak için gökten ateş indi fakat yakmadı. Bunun üzerine Peygamber: - İçinizde ganimetten mal aşırmış olanlar var. Haydi her kabileden bir temsilci benimle tokalaşıp bîat etsin! dedi. Tokalaşma esnasında bir kişinin eli peygamberin eline yapıştı. O zaman Peygamber: - İhânet eden sizdedir. Derhal senin kabilene mensup kişiler gelip bana bîat etsinler! dedi. Bîat esnasında iki ya da üç kişinin eli peygamberin eline yapıştı. Bu defa onlara: - Aşırılmış olan mal sizde! dedi. Adamlar, sığır kafasına benzer altından yapılmış bir baş getirdiler. Peygamber onu öteki ganimetlerin içine koydu. Ateş de hepsini yaktı, kül etti. Zira ganimet bizden önce hiç bir peygamber (ve ümmetin)e helâl değildi. Allah Teâlâ zaaf ve aczimizi bildiği için onu bize helâl kıldı.” Buhârî, Humus 8; Müslim, Cihâd 32
- 60Satıcı ve alıcı (söz kesip) pazarlığı bitirdikten sonra birbirlerinden ayrılmadıkça alış-verişi bozup…Ebû Hâlid Hakîm İbni Hizâm radıyallahu anh ’den rivayet edildiğine göre Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “ Satıcı ve alıcı (söz kesip) pazarlığı bitirdikten sonra birbirlerinden ayrılmadıkça alış-verişi bozup bozmamakta serbesttirler. Eğer onların her biri karşılıklı olarak doğru söyler (mal ile paranın durumunu olduğu gibi) açıklar ise, alış-verişleri bereketli olur. Yok eğer gizler ve yalan beyânda bulunurlarsa, alış-verişlerinin bereketi kalmaz .” Buhârî, Büyû’ 19, 22, 44, 46; Müslim, Büyû’ 47. Ayrıca bk. Ebû Dâvûd, Büyû’ 1; Tirmizî, Büyû’ 6, 26; Nesâî, Büyû’ 4, 8, 11
- 61İslâm, Allah’tan başka ilah olmadığına ve Muhammed’in Allah’ın resûlü olduğuna şehâdet etmen, namazı dosdoğru…Ömer İbnü’l-Hattâb radıyallahu anh şöyle dedi: Bir gün Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem ’in huzurunda bulunduğumuz sırada, elbisesi beyaz mı beyaz, saçları siyah mı siyah, yoldan gelmiş bir hali olmayan ve içimizden kimsenin tanımadığı bir adam çıkageldi. Peygamber’in yanına sokuldu, önüne oturdu, dizlerini Peygamber’in dizlerine dayadı, ellerini (kendi) dizlerinin üstüne koydu ve: - Ey Muhammed, bana İslâm’ı anlat! dedi. Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem : - “İslâm, Allah’tan başka ilah olmadığına ve Muhammed’in Allah’ın resûlü olduğuna şehâdet etmen, namazı dosdoğru kılman, zekâtı (tastamam) vermen, ramazan orucunu (eksiksiz) tutman, yoluna güç yetirebilirsen Kâbe’yi ziyâret (hac) etmendir ” buyurdu. Adam: - Doğru söyledin dedi. Onun hem sorup hem de tasdik etmesi tuhafımıza gitti. Adam: - Şimdi de imanı anlat bana, dedi. Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem : - “Allah’a, meleklerine, kitaplarına, peygamberlerine, âhiret gününe inanmandır. Yine kadere, hayrına ve şerrine iman etmendir ” buyurdu. Adam tekrar: - Doğru söyledin, diye tasdik etti ve: - Peki ihsan nedir, onu da anlat, dedi. Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem : - “İhsan, Allah’a onu görüyormuşsun gibi kulluk etmendir. Sen onu görmüyorsan da O seni mutlaka görüyor” buyurdu. Adam yine: - Doğru söyledin dedi, sonra da: - Kıyâmet ne zaman kopacak? diye sordu. Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem: - “ Kendisine soru yöneltilen, bu konuda sorandan daha bilgili değildir ” cevabını verdi. Adam: - O halde alâmetlerini söyle, dedi. Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem : - “ Annelerin, kendilerine câriye muamelesi yapacak çocuklar doğurması, yalın ayak, başı kabak, çıplak koyun çobanlarının, yüksek ve mükemmel binalarda birbirleriyle yarışmalarıdır ” buyurdu. Adam, (sessizce) çekip gitti. Ben bir süre öylece kalakaldım. Daha sonra Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem: - “ Ey Ömer, soru soran kişi kimdi, biliyor musun ?” buyurdu. Ben: - Allah ve Resûlü bilir, dedim. Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem: - “ O Cebrâil’di, size dininizi öğretmeye geldi ” buyurdu. Müslim, Îmân 1 , 5. Ayrıca bk. Buhârî, Îmân 37; Tirmizi Îmân 4; Ebû Dâvûd, Sünnet 16; Nesâi, Mevâkît 6; İbni Mâce, Mukaddime, 9
- 62Nerede ve nasıl olursan ol, Allah’dan kork. Kötülük işlersen, hemen arkasından iyilik yap ki, o kötülüğü…Ebû Zer Cündeb İbni Cünâde ve Ebû Abdurrahman Muâz İbni Cebel radıyallahu anhümâ ’dan rivayet edildiğine göre Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: “ Nerede ve nasıl olursan ol, Allah’dan kork. Kötülük işlersen, hemen arkasından iyilik yap ki, o kötülüğü silip süpürsün. İnsanlarla güzel geçin! ” Tirmizî, Birr 55
- 63Yavrucuğum, sana bazı kaideler öğreteyimAbdullah İbni Abbas radıyallahu anhümâ ’dan nakledildiğine göre şöyle demiştir: Bir gün Hz. Peygamber’in terkisinde bulunuyordum. Bana: “Yavrucuğum, sana bazı kaideler öğreteyim” dedi ve şöyle buyurdu: “Allah’ın buyruklarını gözet ki, Allah da seni gözetip korusun. Allah’ın (rızâsını) her işte önde tut, Allah’ı önünde bulursun. Bir şey isteyeceksen Allah’tan iste. Yardım dileyeceksen, Allah’tan dile! Ve bil ki, bütün bir ümmet toplanıp sana fayda temin etmeye çalışsalar, ancak Allah’ın senin için takdir ettiği faydayı temin edebilirler. Yine eğer bütün ümmet, sana zarar vermeye kalksalar, ancak Allah’ın senin hakkında takdir ettiği zararı verebilirler. Çünkü artık kaderi yazan kalem yazmaz olmuş, yazıları değişmeyecek şekilde kesinleşmiştir. (Bundan sonra takdirde herhangi bir değişiklik söz konusu değildir.) Tirmizî, Kıyâmet 59 Tirmizî dışında bir rivayette de (Ahmed İbni Hanbel, Müsned , I, 307) şöyle buyurulmaktadır: “Allah’ın emir ve yasaklarını gözet, O’nu önünde bulursun. Bolluk içindeyken (emirlerine bağlı kalmakla) sen Allah’ı tanı ki O da darlığa düşünce (kurtarmak suretiyle) seni tanısın. Bil ki senin hakkında yazılmamış olan şey başına gelmez. Sana takdir edilen de seni atlayıp (başkalarına) gitmez. Bil ki zafer sabırla, sevinç üzüntüyle, kolaylık da zorlukla birliktedir.”
- 64Siz kıl kadar bile önemsemediğiniz birtakım işler yapıyorsunuz ki, biz onları, Resûlullah sallallahu aleyhi…Enes İbni Mâlik radıyallahu anh şöyle dedi: “Siz kıl kadar bile önemsemediğiniz birtakım işler yapıyorsunuz ki, biz onları, Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem zamanında helâk edici büyük hatalardan sayardık.” Buhârî, Rikak 32
- 65Allah Teâlâ kıskanır. Allah’ın kıskanması, haram kıldığı şeyi kulun işlemesindendir. Buhârî, Nikâh 107…Ebû Hureyre radıyallahu anh ’den rivayet edildiğine göre Nebî sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: Allah Teâlâ kıskanır. Allah’ın kıskanması, haram kıldığı şeyi kulun işlemesindendir. Buhârî, Nikâh 107; Müslim, Tevbe 36. Ayrıca bk. Tirmizî, Radâ 4
- 66İsrâil oğulları arasında biri ala tenli (abraş), biri kel, biri de kör üç kişi vardıEbû Hureyre radıyallahu anh ’den rivayet edildiğine göre kendisi, Nebî sallallahu aleyhi ve sellem’in şöyle buyurduğunu işitmiştir: “İsrâil oğulları arasında biri ala tenli (abraş), biri kel, biri de kör üç kişi vardı. Allah Teâlâ onları sınamak istedi ve kendilerine bir melek gönderdi. Melek ala tenliye geldi: - En çok istediğin şey nedir? dedi. Ala tenli: - Güzel (bir) renk, güzel (bir) ten ve insanların iğrendiği şu halin benden giderilmesi, dedi. Melek onu sıvazladı ve ala tenlilik gitti, rengi güzelleşti. Melek bu defa: - En çok sahip olmak istediğin mal nedir? dedi. Adam: - Deve (yahut da sığır)dır, dedi. Ona on aylık gebe bir deve verildi. Melek: - Allah sana bu deveyi bereketli kılsın! diye dua etti. Sonra kele gelerek: - En çok istediğin şey nedir? dedi. Kel: - Güzel (bir) saç ve insanları benden uzaklaştıran şu kelliğin giderilmesi dedi. Melek onu sıvazladı, kelliği kayboldu. Kendisine gür ve güzel (bir) saç verildi. Melek sordu: - En çok sahip olmak istediğin mal nedir? Adam: - Sığır… dedi. Ona da gebe bir inek verildi. Melek: - Allah sana bunu bereketli kılsın! diye dua ettikten sonra körün yanına geldi ve : - En çok istediğin şey nedir? dedi. Kör: - Allah’ın gözlerimi iâde etmesini ve insanları görmeyi çok istiyorum, dedi. Melek (onun gözlerini) sıvazladı. Allah onun gözlerini iâde etti. Bu defa Melek: - En çok sahip olmak istediğin şey nedir? dedi. O da: - Koyun… dedi. Bunun üzerine ona döl veren bir gebe koyun verildi. Deve ve sığır yavruladı, koyun kuzuladı. Neticede birinin vâdi dolusu develeri, diğerinin vâdi dolusu sığırı, ötekinin de bir vâdi dolusu koyun sürüsü oldu. Daha sonra melek ala tenliye, eski kılığında geldi ve: - Fakirim, yoluma devam edecek imkânım yok. Gitmek istediğim yere önce Allah sonra senin yardımın sâyesinde ulaşabilirim. Rengini ve cildini güzelleştiren Allah aşkına senden yolculuğumu tamamlayabileceğim bir deve istiyorum, dedi. Adam: - Mal verilecek yer çoook, dedi. Melek: - Ben seni tanıyor gibiyim. Sen insanların kendisinden iğrendikleri, fakirken Allah’ın zengin ettiği abraş değil misin? dedi. Adam: - Bana bu mal atalarımdan miras kaldı, dedi. Melek: - Eğer yalan söylüyorsan, Allah seni eski haline çevirsin, dedi. Sonra melek, eski kılığına girip kelin yanına geldi. Ona da abraşa söylediklerini söyledi. Kel de abraş gibi cevap verdi. Melek ona da: - Yalan söylüyorsan, Allah seni eski haline çevirsin! dedi. Körün kılığına girip bu defa da onun yanına gitti ve: - Fakir ve yolcuyum. Yoluma devam edecek imkânım kalmadı. Bugün önce Allah’ın sonra senin sâyende yoluma devam edebileceğim. Sana gözlerini geri veren Allah aşkına senden bir koyun istiyorum ki, onunla yoluma devam edebileyim, dedi. Bunun üzerine (eski) kör: - Ben gerçekten kördüm. Allah gözlerimi iâde etti. İstediğini al, istediğini bırak. Allah’a yemin ederim ki, bugün alacağın hiçbir şeyde sana zorluk çıkarmayacağım, dedi. Melek: - Malın senin olsun. Bu sizin için bir imtihandı. Allah senden razı oldu, arkadaşlarına gazap etti, cevabını verdi (ve oradan ayrıldı). Buhârî, Enbiyâ 51; Müslim, Zühd 10
- 67Akıllı kişi, nefsine hâkim olan ve ölüm sonrası için çalışandır. Âciz kişi de, nefsini duygularına tâbi kılan…Ebû Ya’lâ Şeddâd İbni Evs radıyallahu anh ’den rivayet edildiğine göre Nebî sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Akıllı kişi, nefsine hâkim olan ve ölüm sonrası için çalışandır. Âciz kişi de, nefsini duygularına tâbi kılan ve Allah’tan dileklerde bulunup duran (bunu yeterli gören) dır” Tirmizî, Kıyâmet 25. Ayrıca bk. İbni Mace, Zühd 31
- 68Kendisini (doğrudan) ilgilendirmeyen şeyi terketmesi, kişinin iyi müslüman oluşundandırEbû Hureyre radıyallahu anh ’den rivayet edildiğine göre Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Kendisini (doğrudan) ilgilendirmeyen şeyi terketmesi, kişinin iyi müslüman oluşundandır.” Tirmizî, Zühd 11. Ayrıca bk. İbni Mâce, Fiten 12
- 69Kişiye, hanımını neden dövdüğü sorulmaz!Ömer radıyallahu anh ’den rivayet edildiğine göre Nebî sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Kişiye, hanımını neden dövdüğü sorulmaz!” Ebû Dâvûd, Nikâh 42. Ayrıca bk. İbni Mace, Nikâh 51